Χρ. Αλεξανιάν: Η αδικαίωτη μνήμη επί σκηνής

Στις 24 Απριλίου 1915 οι Τούρκοι ξεκινούσαν τη γενοκτονία του αρμενικού λαού, με την απέλαση των Αρμένιων διανοουμένων από την Κωνσταντινούπολη. Θα ακολουθούσαν οι γενοκτονίες του ποντιακού ελληνισμού και στη συνέχεια όλων των χριστιανικών πληθυσμών της εγγύς Ανατολής. Η αρχή έγινε με τους Αρμενίους. Η Ανζέλ Κουρτιάν είναι πραγματικό πρόσωπο, που όπως έλεγε η ίδια δεν ήταν συγγραφέας αλλά μια νοικοκυρά, η οποία βίωσε τον ξεριζωμό από το 1915, οπότε και ξεκίνησαν οι σφαγές.

Ακολούθησε έτσι την πορεία ενός ολόκληρου έθνους μαζί με την οικογένειά της, καταλήγοντας να αποτελεί και η ίδια μέρος του οδυνηρού γεγονότος της καταστροφής της Σμύρνης. Όλες αυτές τις εμπειρίες που έζησε ως παιδί θέλησε να καταγράψει μόνο και μόνο από συναίσθηση του χρέους να διασώσει τις μνήμες για όποιον ήθελε να μάθει «τι έγινε τότε». Προύσα, Αφιόν Καραχισάρ και, μετά την υποχώρηση του ελληνικού στρατού, Μαγνησία, Σμύρνη, Πειραιάς και τα τετράδια έγιναν βιβλίο και στη συνέχεια θεατρική παράσταση. Δημιουργός αυτής της παράστασης, ψυχή και φωνή της Ανζέλ Κουρτιάν και ενός ολόκληρου λαού η ηθοποιός Χριστίνα Αλεξανιάν, η οποία υπογράφει τη διασκευή του ομότιτλου βιβλίου, τη σκηνοθεσία και την ερμηνεία.

Αυτός ο ιδιαίτερα δύσκολος και ευαίσθητος μονόλογος μας καθήλωσε το βράδυ της Τετάρτης 23/4/2025 στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης. Ένα κείμενο συγκλονιστικό, ιδίως για όσους ελάχιστα γνωρίζουν το δράμα των χριστιανών της Ανατολής και δη των Αρμενίων εκείνης της ιστορικής περιόδου, αλλά και ολόκληρου του βίου των ανθρώπων που γεννήθηκαν γύρω στα 1890-1900 και πέρασαν όλη τη ζωή τους με πολέμους, ξεριζωμούς, προσφυγιές, νέα μάταια ξεκινήματα. Μαζί με το κείμενο, σιωπές και μουσικές που σημάδεψαν τη ζωή της Ανζέλ Κουρτιάν (τραγούδια με τη φωνή της Μαρίας Σπυριδωνίδου με τον Κώστα Γεδίκη στο πολίτικο λαούτο και τον μπαγλαμά).
Σε ένα λιτό αλλά πανέμορφο σκηνικό (σκηνικά – κοστούμια της Μυρτώς Καραπιπέρη), με χρώματα που σηματοδοτούν τη ζωντάνια της ζωής που άφησαν πίσω τους οι σφαγιασμένοι και ξεριζωμένοι Αρμένιοι, η Αλεξανιάν καθηλώνει με μια ερμηνεία που αναδίδει αλήθεια: τον καημό των ξεριζωμένων, το τραύμα που μεταφέρθηκε και την πληγή που παραμένει χαίουσα. Μία αφήγηση όπου εναλλάσσονται οι μικρές χαρές της ζωής με τα μεγάλα δράματα που αυτή επιφυλάσσει στους ανθρώπους.
Η ένταση του γεγονότος, η αρνητική «πρωτοπορία» των γενοκτόνων και το αδικαίωτο των θυμάτων δίνει στη μαρτυρία της Κουρτιάν και στην ερμηνεία της Αλεξανιάν μια διαχρονική και οικουμενική αξία. Ανάλογες καταστάσεις δυστυχώς συμβαίνουν και σήμερα, άνθρωποι χάνουν το ελάχιστο δικαίωμα να ζουν με ηρεμία και πολιτισμένα την κάθε ημέρα, θύματα παράλογων αιματηρών πολέμων.
Την ίδια ώρα το αίτημα για δικαιοσύνη μέσα από τη αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων από την Τουρκία παραμένει σε εκκρεμότητα. Εκκρεμότητα μη συμβατή με το περί δικαίου αίσθημα και την αληθινή δημοκρατία.
Από το 2017 η Χριστίνα Αλεξανιάν ανεβάζει τη συγκεκριμένη παράσταση, θυμίζοντας σε όλους όσα δεν πρέπει να ξεχάσουμε. Ένα καθήκον ιερό, ένα έργο σπουδαίο. Ο ρόλος των τεχνών στην αντίληψη της Ιστορίας. Σαν ένα χρέος στους δικούς της προγόνους, σαν ένα μνημόσυνο στην αδικαίωτη μνήμη του αρμενικού λαού, για τα αθώα θύματα όλων των γενοκτονιών.

Γιάννης Κεσσόπουλος